W radach dla skrupulantów mówił ksiądz, by dawne grzechy wyznawać tylko te, które są ciężkie i wiemy, że ich nie wyznaliśmy. Tylko co jeśli materia jest ciężka, ale nie mieliśmy świadomości, że to grzech ciężki, jak odróżnić, czy była to niewiedza zawiniona czy niezawiniona?

Ponieważ w jednym PIO ksiądz mówił, że jeśli ktoś nie wiedział czegoś, co powinien wiedzieć z katechizmu, to pomimo fizycznej niewiedzy, będzie to niewiedza zawiniona. Czy w sumie to nie powinniśmy wszystkiego wiedzieć lub większości? Rzekomo wydaje mi się, jakbym w przeszłości powinna była wiedzieć wiele rzeczy, których nie wiedziałam. Jak odróżnić tę niewiedzę zawinioną od niezawinionej? Czy bycie dzieckiem, czy młodym nastolatkiem daje jakieś usprawiedliwienie niewiedzy?

W apologetycznym katechizmie ks. Gadowskiego w rozdziale o sumieniu jest napisane:

"Przy sumieniu chwiejnym nie wolno działać, ale trzeba wyrobić sąd sumienia pewny. Kto bowiem działa w niepewności, grzeszy, bo przypuszcza, że czyn może być zły, a jednak go spełnia."

Chwilę wcześniej jest napisane, że najwyższy stopień sumienia niepewnego to sumienie skrupulantne. A więc rozumiem, że ten kawałek odnosi się również do skrupulantów?

Jak w praktyce odróżnić grzech ciężki od lekkiego? Wiemy z katechizmu, że grzechy ciężkie dotyczą poważnej materii, ale to, co jest poważną materią nie jest wcale oczywiste i każdy może mieć trochę różny na to pogląd.

Co jeśli zostanie nam powierzona tajemnica, a ktoś dopytuje o tę sprawę? Np. jeśli odpowiedź twierdząca była złamaniem tajemnicy, to czy odpowiedź przecząca jest grzechem? Jak powinniśmy się wtedy zachować? "Nie mogę powiedzieć" też jest pewnego rodzaju sugestią.

Co może zrobić katolik (skrupulant czy nie), który po prostu nie pamięta czy nie dopuścił się zatajenia grzechu na spowiedzi w czasach swojej młodości, kiedy nie znał (z dzisiejszej perspektywy) dobrze katechizmu, nauki o spowiedzi i powagi sytuacji ewentualnego zatajenia? Jak walczyć z takimi pokusami/myślami, że się nie jest w stanie łaski, kiedy nie sięga się już pamięcią do dawnych lat?

Jak to jest z kłamstwem odnośnie do dokumentów? Bardzo często cała papierologia w urzędach itd. rozmija się z praktyką.

Zdaję kurs prawa jazdy i teorię kursu robię w domu. Jakiś czas temu mój instruktor dał mi kartkę, na której rozpisał daty teorii i godziny (ile godzin uczyłam się) teorii, które mijają się z prawdą, ponieważ teorii uczę się w domu, a nie w szkółce bezpośrednio. Muszę ten dokument podpisać. I co teraz zrobić? Czy można uznać, że urzędnicy i tak wiedzą, że dokumenty rozmijają się z prawdą?

Czy powinienem się spowiadać z sytuacji, które dopiero po jakimś czasie (często bardzo długim) pod wpływem dojrzewania oraz poszerzania wiedzy o wierze i przykazaniach uznaję, że mogły być grzeszne? W momencie ich popełniania nie uważałem ich za grzech ciężki. Jako osoba skrupulatna często wracam do takich sytuacji sprzed kilku lat i nakładam na nie obecną wiedzę i mam wrażenie, że wszędzie zaczynam dostrzegać grzechy, niedociągnięcia w poprzednich spowiedziach (na zasadzie, czy nie wiem, czy prawidłowo wyznałem grzech, czy nie zapomniałem o okolicznościach itp.) i cały czas wracam do takich sytuacji w konfesjonale i spowiadam się z nich. Zaczyna to być dla mnie psychicznie męczące i nie wiem jak powinienem tutaj postępować.

[Mat. Rady praktyczne dla Skrupulantów]

Czy kwestię grzechów wątpliwych można sprowadzić do następującego twierdzenia: Jeśli mamy wątpliwość co do materii, należy wyznać taki grzech podczas spowiedzi, natomiast, jeśli mamy wątpliwość co do świadomego przyzwolenia, lepiej takiego grzechu nie wyznawać?

Chciałabym prosić o pomoc w sprawie spowiedzi: jeżeli uświadomiłam sobie, że jedna z moich dawnych spowiedzi (na początku liceum) była świętokradzka - zupełnie bez żalu za grzechy i przygotowania (jak gdyby "aby mieć to z głowy") i tak naprawdę bez wyznania rzeczywistych grzechów, tylko z powiedzeniem czegoś bardzo ogólnego, i było to już w czasie, kiedy zaczęłam bardzo źle myśleć o spowiedzi i postanowiłam do niej nie chodzić - oraz, że wcześniejsze spowiedzi "podstawówkowe" były bardzo rzadkie i na pewno bez głębszego przygotowania, to czy pierwsza moja spowiedź po tamtej świętokradzkiej spowiedzi, odprawiona po kilkunastu latach, już w dorosłym życiu, w której nie wyznałam tej złej spowiedzi i tego, jakie były spowiedzi z czasów szk. podstawowej, była ważna (oraz kolejne po niej spowiedzi)? Czy powinnam przystąpić do spowiedzi generalnej?

Co powinien zrobić człowiek, który chce się wyspowiadać, ale nie potrafi wzbudzić w sobie żalu za jeden grzech?

Pytanie o sakrament pokuty. Jeśli ktoś ma bardzo słabą pamięć (po chorobie układu nerwowego) i nie wie, jak przypomnieć sobie grzechy, ma po prostu "mgłę" w umyśle, to co w sytuacji, gdy w sumieniu odczuwa, że coś ją obciąża, ale nie do końca wie co i nie może przystępować do komunii? Czyta rachunek sumienia, ale prawie nic nie przychodzi jej na myśl i nie wie za co żałować. Dochodzi do tego strach przed świętokradztwem i wątpliwość co do ważności wcześniejszych spowiedzi.

Bardzo proszę księdza o praktyczne rady, jak rozróżnić grzech lekki od śmiertelnego, gdzie jest ta granica w sytuacjach nieoczywistych (np. zbyt dużo czasu poświęconego na zainteresowania, kosztem czasu na zgłębianie Pisma Świętego)? Kiedy nachodzą wątpliwości przystępując do Komunii Świętej, jak rozróżnić, czy to sumienie skrupulatne, czy faktycznie coś jest na rzeczy...

W jakim stopniu sumienie jest wyznacznikiem naszej moralności, naszych czynów? Często słyszy się, aby "słuchać sumienia". Nieraz lekarze powołują się na "wolność sumienia", gdy np. odmawiają zabicia dziecka nienarodzonego, z drugiej strony są osoby, które usprawiedliwiają swoje niecne czyny np. kontakty pozamałżeńskie tym, że im sumienie niczego nie wyrzuca, że wręcz im pozwala. Więc jak to jest z tym sumieniem, słuchać go, nie słuchać? Czy ta wolność sumienia nie jest jakąś próbą relatywizacji moralności, że niby "każdy ma swoje własne sumienie" i może podług niego postępować?

Czy jest możliwe, że ktoś sądzi, że jest w stanie grzechu śmiertelnego, ale w tym stanie nie jest, bo na przykład źle ocenił poziom dobrowolności lub ciężar swoich grzechów?

Temat: Samobójstwo. Słyszałem już, jak ksiądz niejednokrotnie wypowiadał się w temacie samobójstwa i wszystko mi się zgadzało. Jakiś czas temu oglądałem film, w którym trzej nasi żołnierze uciekali przed komunistycznym wojskiem. Była tam scena, która wydawała mi się „obejściem" samobójstwa, a w której trójka żołnierzy AK (wiedząc dokładnie, co ma robić) ustaliła tylko na szybko, kto do kogo strzela (jakby w kółku do siebie) i na koniec odliczania zastrzelili się wzajemnie. Wiedziałem, że chodzi o strach przed pojmaniem i torturami, żeby nie wyjawić ewentualnych kontaktów. (...)

Czy sporty walki są grzeszne, czy to uprawiane zawodowo, bądź amatorsko? Jeśli tak, to kiedy?

Gdzie jest granica grzechu gniewu? Czy jeśli ktoś, z rodziny np., zachowuje się w sposób, który mi nie odpowiada, mam prawo mówić podniesionym głosem lub być stanowczy? Albo czy mogę nie odwiedzać kogoś takiego albo ograniczyć kontakt do minimum?

Jaka jest różnica między grzechem świadomym i dobrowolnym, a zuchwałym w nadziei miłosierdzia Bożego? Czy grzech lekki może się stać, ze względu na postawę "i tak pójdę do spowiedzi", grzechem przeciwko Duchowi Św.?

Mógłby ksiądz rozwinąć kwestię "cooperatio", którą poruszył ksiądz w ostatnim odcinku? Mówił ksiądz, że nie można bezpośrednio czynić zła, czy więc taki np. Hitler, który nikogo bezpośrednio, osobiście nie zamordował, jest winny moralnie, czy winny jest tylko ten, który odkręcał kurek z gazem? Czy sekretarka z obozu koncentracyjnego obarczona jest winą za to, co się działo?

Analogicznie, jak to jest we współczesnych firmach, które promują wynaturzony obraz świata, gdzie jest granica uczestnictwa, jakie stanowisko (jako kadra zarządzająca, czy np. prosty pracownik fizyczny)? Jak daleko katolik może iść na kompromis i paktować ze złem?

Stwierdził ksiądz, że dopóki nie finansują oni zabijania dzieci nienarodzonych, ale czy nie jest tak, że bardziej powinniśmy bać się tych, którzy zabijają ducha, niż tych, którzy mordują ciało (jak mówi Pismo)? Czy przebywanie w takim miejscu pracy nie jest "bliską okazją do grzechu" (doświadczenie mówi, że ludzie w takich miejscach łatwo się dostosowują, degenerują)?

W jednym z moich mszalików (wydanie anglojęzyczne) w części dotyczącej rachunku sumienia pojawia się pytanie: "czy czytałem/miałem kontakt z materiałami przeczącymi wierze Kościoła katolickiego?". Jak zatem pogodzić ten oczywisty zakaz z dzisiejszą rzeczywistością, w której większość treści w internecie i telewizji ma przekaz przeczący naszej wierze.

Tym bardziej, jeśli ktoś jest zaangażowany w obronę wiary i udziela się w internecie w tym charakterze. Nie sposób przecież odpowiadać na pytania, których się nie przeczytało. Rozszerzając tę kwestię, co z treściami, które nie są katolickie, choć są chrześcijańskie. Czy roztropnym jest zatem czytać C. S. Lewisa np. "Chrześcijaństwo po prostu", aby posłużyć się kilkoma słusznymi co do zasady argumentami tam przytoczonymi, jeśli wiemy, że w książce zawarte są również opinie autora stojące w jawnej sprzeczności z tradycyjnym katolickim nauczaniem.

Szczepienia obowiązkowe. Czy są moralnie podejrzane? Np. szczepionki przeciwko różyczce są produkowane z linii komórkowych płodu ludzkiego... Mogę odmówić, czy muszę odmówić podania takiej "podejrzanej" szczepionki?

Czy z racji na zanik korzystania z sakramentu pokuty (oraz niemyślenie o grzechu) na Zachodzie - a nawet nieświadomość jego istnienia czy konieczności chodzenia do spowiedzi - można mówić o tym, że zachodni katolicy są w jakimś stopniu usprawiedliwieni w swoim sumieniu? Grzechy ciężkie często nie są ciężkie, ponieważ nie ma się świadomości zarówno powagi grzechu, jak i w ogóle istnienia spowiedzi?

Do spowiedzi mamy iść po popełnieniu grzechu ciężkiego. Uważam to za sprzeczność, bo człowiek, który świadomie popełnia zło nawet o spowiedzi nie pomyśli, a człowiek, który się często spowiada, czyli żałuje, że zrobił coś złego, więc nie było grzechu ciężkiego. [sic!]

Czy w kontekście wszechobecnych współcześnie problemów emocjonalno-psychicznych, nauka o sumieniu stała się szczególnie problematyczna? Chodzi mi o to, że - zdaje się - wielu ludzi (o ile nie większość) ma zniekształcone sumienie (zazwyczaj przepełnione skrupułami, neurotyczne, źle rozumiane etc.), generalnie myli kwestie emocjonalnych reakcji organizmu z sumieniem i trudno jest tak naprawdę im wyjaśnić, rozróżnić czym sumienie tak właściwie jest, a czym nie. Jest to chyba kolejny konflikt pomiędzy nauką (psychologią i psychiatrią) a duchowością. Czy rozpoznaje to ksiądz jako realny problem duszpasterski?

Czy jeśli rachunek sumienia był zrobiony w pośpiechu i niedokładnie, a przez to zapomniało się o grzechu ciężkim, to czy taka spowiedź jest nieważna?

Czy osoba niepoczytalna obrażając Pana Boga ma grzech śmiertelny? Co wtedy ze spowiedzią świętą?

Jak się ma ogólna wiedza o zasadach religii katolickiej i jej przestrzeganie do kwestii zbawienia? Mam wrażenie, że istnieje pewien paradoks, który sprawia, że im bardziej interesuję się kwestiami dotyczącymi wiary, tym trudniej mi ich wszystkich przestrzegać i żyć według nich. Pojawia się w głowie pewna niesprawiedliwość, że im więcej wiem, tym bardziej dobitnie będę sądzony z własnego życia, a osoba, która żyje z totalnym pominięciem zasad moralnych poprzez swoją niewiedzę dostąpi usprawiedliwienia, bo nie wiedziała, że tak nie można.

Ludzie, którzy są wielkimi ignorantami - jak oni będą sądzeni? Czy ich sposób życia, bardzo często grzeszny, jednak bez znajomości grzechu, jest w oczach Bożych lepszy niż popadnięcie w grzech człowieka wierzącego?

Skąd mamy wiedzieć do czego jesteśmy powołani?

Czy może istnieć apostata, który stał się ateistą, który nie ponosi winy moralnej, gdyż jego błąd był niezawiniony?

Czy gdy widzimy, jak ktoś popełnia jakiś grzech, np. zachowuje się nieczysto, to grzechem ciężkim jest pomyśleć sobie o nim "zboczeniec"?

W prawosławiu marzenia są uważane za grzech. Czy w katolicyzmie też?

Czy katolik może korzystać z usług w niedzielę typu kino, restauracja, stadion piłkarski itp., skoro angażuje to ludzi do pracy, którą raczej uznałbym za niekonieczną?

Jak rozpoznać swoje sumienie? Skąd wiadomo czy nie dostrzegam swoich grzechów lub jestem skrupulantem?

Czy Józef egipski handlujący zbożem w latach urodzaju i handlujący nim w miarę upływu czasu, gdy głód stawał się coraz większy, działał moralnie?

Ile maksymalnie można włączyć osób do grona osób najbliższych, którym można powiedzieć o niewłaściwym postępowaniu innych, na zasadzie wygadania się, czy też zaczerpnięcia porady tak, aby nie było to zaliczone jako obmowa?

Co powinien zrobić rodzic w kwestii szczepienia na świnkę, odrę i różyczkę? Jest to szczepionka 3w1. Produkcja szczepionki przeciwko różyczce odbywa się za pomocą linii komórkowej płodu ludzkiego. Nie ma możliwości zaszczepić tylko na odrę i świnkę, które pochodzą z etycznej produkcji.

Czy mógłby ksiądz polecić jakieś lektury lub materiały o tym jak we współczesnych czasach skutecznie walczyć z pokusami?

Kiedy zaczyna się grzeszne pożądanie? Bo mam czasami tak, że ono przychodzi mimochodem, gdy myślę o dziewczynie. Potem odrzucam, długo nie przychodzi, a potem znowu. W jaki też sposób to uporządkować? (21:17)

Pożądliwe lub mocno pożądliwe wyobrażenia wobec swojej żony... (25:05)

Jak odróżnić własną wolę od Bożej, nawet jeśli ta własna wydaje się dobra?

Ile powinien trwać rachunek sumienia w zależności od długości czasu od poprzedniej spowiedzi, np. 1, 3, 6 miesięcy, rok?

Często przy korzystaniu z różnych aplikacji komputerowych lub internetowych trzeba zaznaczyć, że przeczytałem lub zapoznałem się z regulaminem. Czy można uczciwie to zaznaczyć bez czytania tego? Czy jest to kłamstwo czy raczej skrupulantyzm?

Czy grzech zabójstwa kogoś myślą (pragnienie zemsty, śmierci kogoś) zawsze jest grzechem? I czy ciężkim?

Jak rozpoznać, kiedy grzeszne myśli pochodzą wprost od człowieka, kiedy od diabła, a kiedy od ran duszy?

Wedle jakich kryteriów możemy ocenić, kiedy popełniliśmy grzech ciężki w myślach?

Dlaczego ksiądz używa pojęcia bliższa, a nie bliska okazja do grzechu? Czy bliska okazja do grzechu to taka sytuacja, w której jest bardzo prawdopodobne albo prawie pewne, że się popełni grzech ciężki? (36:38)

Skąd ma ksiądz definicję bliskiej okazji do grzechu? Czy wolno używać innej: bliska okazja do grzechu to taka sytuacja, w której jest bardzo prawdopodobne albo prawie pewne, że się popełni grzech ciężki? (44:32)

Nie rozumiem wciąż koncepcji "bliższej okazji" jako grzechu - jeżeli ktoś zgrzeszy w tej sytuacji, to spowiada się z grzechu, a jeśli nie, tzn., że nie była to bliższa okazja do grzechu... (54:13)

Co jeśli nieskromne stroje na ulicy są bliską okazją do grzechu?

Czy mógłby ksiądz wyjaśnić, jak należy interpretować słowa św. Pawła "Unikajcie wszystkiego, co ma chociażby pozór zła", ponieważ myślę, że przez wiele osób mogą być one źle rozumiane, a co za tym idzie, mogą one być źródłem skrupułów? Jak mają się te słowa do stosowanej w Kościele metody probabilizmu? Czy probabilizm nie jest z nią sprzeczny?

Czy katolik może głosować na mniejsze zło w wyborach?

Jak rozróżnić depresję od lenistwa duchowego?

Czy gdziekolwiek w Piśmie Świętym lub innych wiarygodnych źródłach jest coś takiego jak "oświecenie sumień", inaczej zwane "małym sądem"? Jest to dość popularny temat wśród modernistów.

Co jeżeli ktoś popełnił grzech ciężki, ale błędnie rozeznał, że to jest grzech lekki i poszedłby do komunii świętej myśląc, że jest w stanie łaski uświęcającej? Czy ta komunia daje łaskę?

Jak przestrzegać IV przykazania, gdy dochodzi do patologii rodzinnych i trzeba się w dużej mierze odciąć od rodziców? Pytam też w kontekście opieki nad rodzicami na starość.

Czy istnieje jakiś "zbiór" grzechów o materii ciężkiej, a jeśli nie, to jak dowiedzieć się, czy materia danego uczynku była ciężka?

Czy piractwo komputerowe to grzech? Np. pobieranie książek, gdy można je kupić.

Czy moralnie dozwolone jest korzystanie z książek znalezionych w internecie, skoro istnieje możliwość ich zakupu?

Mam pytanie dotyczące materii grzechu zaniedbania. Chodzi tutaj konkretnie o sytuację, w której przez własne zaniedbanie/niewiedzę popełniamy grzech ciężki, a o jego materii dowiadujemy się już po fakcie, pomimo tego, że powinniśmy o niej wiedzieć choćby z katechizmu. Czy w takim przypadku popełniony grzech jest nadal grzechem ciężkim, a także czy samo zaniedbanie może być w odniesieniu do tego materią ciężką?

Żeby był grzech, trzeba coś zrobić dobrowolnie i świadomie. Czyli jak np. wyjawiam czyjś grzech ciężki podczas rozmowy z kimś innym, a dopiero po tym, jak to powiedziałem (np. po godzinie), uświadamiam sobie, że dopuściłem się obmowy, to grzeszę ciężko czy nie?

Czy blef jest dozwolony?

Skoro cel nie uświęca środków, to czy spisek Judyty przeciw Holofernesowi był moralnie dobry?

Dlaczego za nazwanie kogoś bezbożnikiem można iść do piekła?

Jaki jest najcięższy grzech?

Czy można złamać przysięgę i jaki jest tego skutek? Co w sytuacji, gdy okazuje się, że przysięga przyczynia się do obiektywnego zła, jak np. ta, którą złożył Kmicic w "Potopie"?

Czy piractwo to grzech?

Czy złe myśli o innych bliźnich i rozmowy z żoną o nich są grzechem ciężkim? Nasze rozmowy nie wychodzą poza nasz dom.

Co jest grzechem ciężkim, a co lekkim? Jak rozróżnić?

Jak Bractwo patrzy na materię grzechu ściągania na sprawdzianach, kartkówkach itp.? Czy jest jakieś powszechne zdanie teologów w tej kwestii? (25:14)

W jaki sposób trzeba zadośćuczynić za szkodę ściągania na kartkówkach, sprawdzianach itp.? (27:20)

Czy ciągle powracające i dręczące wyrzuty sumienia (np. obwinianie się o śmierć kogoś bliskiego) są na ogół formą pokusy?

Mam pytanie o spowiedź pobożnościową. Idę do spowiedzi, próbuję żałować, ale czuję, że to jakoś tak na siłę. Jak poznać czy żal jest dobry? A co jeśli nie jest? Co z taką spowiedzią?

Czy jest partia, na którą katolik może z czystym sumieniem zagłosować?

Czy katolik podczas wyborów (np. druga tura wyborów prezydenckich) powinien zagłosować na "większe dobro" (z dwojga złego) czy nie pójść wcale na wybory ryzykując wybór tego "gorszego"?

Czy katolik może prowadzić hotel? Co, gdy jego goście żyją np. w konkubinatach lub na tzw. kocią łapę? Jak ten sam problem wygląda w przypadku wynajmu mieszkania?

Jak sobie poradzić ze skrupułami odnośnie do spowiedzi (ciągłe doszukiwanie się, że coś się zrobiło nie tak) i co do grzechów – doszukiwanie się w niemal wszystkim grzechu ciężkiego.

Grzech ciężki vs lekki - jak łatwo odróżnić? Czy mógłby ksiądz nagrać jakiś praktyczny filmik jak je rozróżniać?

[Grzech śmiertelny - red.]

Czy są sytuacje, w których kłamstwo jest usprawiedliwione i czy każde kłamstwo jest grzechem?

Jak poradzić sobie z wyrzutami sumienia za poważny grzech z przeszłości (wyspowiadany)?

Czy w obecnej sytuacji ewidentnej opresji przez państwo, byłoby grzechem ukrywanie części dochodów?

Czy obrażanie kogoś, będąc zirytowanym albo w żartach, np. mówiąc "Ale ty jesteś głupi", jest grzechem ciężkim?

Czy katolik powinien iść na ślub cywilny znajomych? Nie mam ochoty iść bo czuję, że swoją obecnością akceptowałbym to.

Nigdy jeszcze nie byłem u szczerej spowiedzi. Jaki rachunek sumienia mógłby pomóc przypomnieć sobie wszystkie grzechy? Co jeśli o czymś zapomnę?

Czy grzechem jest przyjmowanie wynagrodzenia za pracę w pewnej części poza umową? Czyli zarabiamy więcej niż na umowie.

Co należy zrobić, jeśli przy sumieniu skrupulanckim pojawia się wątpliwość co do ważności spowiedzi sprzed kilku miesięcy? W któryś piątek zjadłam panierkę z mięsa, nie pamiętam, czy wyznałam.

Pan Jezus używał określeń "plemię żmijowe, groby pobielane". Czy my możemy używać równie mocnych określeń wobec ludzi, których chcemy poddać ocenie?

Co gdy nie ma już fizycznej możliwości zadośćuczynienia bliźniemu?

Jeśli w spowiedzi świętej dostałam rozgrzeszenie a sumienie oskarża mnie dalej to czy można przystąpić do komunii świętej?

Jak rozróżnić pokusę od grzechu? Często walka duchowa podczas pokusy trwa długo, a kiedy się ona zakończy, przychodzi myśl czy przypadkiem nie podtrzymywaliśmy tej pokusy.